Contact vvp

Nieuws

Een minister van Eenzaamheid? Liever een van Verbondenheid

26
feb

Opinie Marc Calmeyn (DM)

Marc Calmeyn is psychiater en psychotherapeut in het PZ OLV in Brugge, met privépraktijk in Loppem.

Zondag 24 februari 2019 tegen de middag. Op tv kan ik nog net een flits van De zevende dag opvangen. Thema is eenzaamheid. Een deelneemster aan het debat spreekt over emotionele en sociale eenzaamheid. Ook de eventuele vraag naar een ‘minister van Eenzaamheid’ komt aan bod.

Zondag 24 februari, omstreeks 17.30 uur. Op de website van De Morgen klik ik door naar ‘De vragen van Proust’. Deze keer is UGent-rector Rik Van de Walle te gast. Vraag 8. Wat is uw grootste angst? Antwoord: ‘(…) Eenzaamheid. Isolement.’ Vraag 21. Wat is voor u de hel op aarde? Antwoord: ‘Eenzaamheid.’

Natuurlijk pluk ik dit eruit om mijn opinie te helpen verduidelijken, niet om de rector te becommentariëren. Velen zullen hun angst herkennen in zijn antwoorden. Daar gaat het nu juist om. Eenzaamheid, de schrik ervoor, is een individueel én maatschappelijk probleem geworden. Dus ook een politiek probleem in de ruime zin van het woord. Politiek in de zin dat het iedereen aanbelangt, dus niet louter een zaak van politici.

Is een ‘minister van Eenzaamheid’ het begin van een verandering? In Groot-Brittannië is er al een staatssecretaris van Eenzaamheid. Daarmee staat ze, Tracey Crouch, momenteel op eenzame hoogte. Of laagte?

Waar wringt het schoentje? Sinds de Franse filosoof Michel Foucault de term heeft gemunt en de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben dit heeft geactualiseerd, is ‘biopolitiek’ een standaardbegrip geworden. Dit betekent dat een anoniem gezag het welzijn en de gezondheid van de burger wil beheersen, controleren en waar nodig normaliseren. Via regelgeving, voorschriften en dergelijke strategieën wil de biopolitiek greep houden op het individu. De kans is groot dat dergelijk ministerschap tot meer van hetzelfde leidt. Is dit nu waar de burger op wacht? Beste politici, leg je oor te luisteren bij de werkvloer.

Of nog beter, laat je inspireren door de Afrikaanse Ubuntu-filosofie. Tot voor kort deed de westerse filosofie nogal laatdunkend, zelfs denigrerend over Afrikaanse filosofie. Zelfs grote namen als Kant en Hegel hebben er hun steentje toe bijgedragen. Wie evenwel bereid is om open te staan voor deze wijze van denken en leven stelt vast dat Ubuntu een antidotum voor de obsessie van het autonome denken in het Westen kan zijn. ‘Ik’ maakt deel uit van ‘Wij’ zonder er in te verdwijnen. Er is een Ik verweven in een Wij, er is geen ‘Zij’. Het ‘wij-zij’-denken is uit den boze. Dus ook het risico in het opsplitsen tussen ‘wij zijn de goede’ en ‘zij zijn de slechte’. In mijn vakgebied loert dit gevaar om de hoek in een psychiatrische classificatie, zoals DSM 5 die opsplitst. Wie symptomen heeft is ziek, wie er geen heeft is gezond. Terwijl het duidelijk is dat iedereen problemen heeft, de een weliswaar meer dan de andere.

Henk Haenen, Nederlandstalig ambassadeur van de Ubuntu-filosofie, spreekt over “een drievoudige gemeenschap van levenden, nog levende doden en nog niet geborenen in een vitale verbinding met de krachten van de natuur”. Deze vitale verbinding is bij mijn weten onbestaande in de westerse filosofie.

Laten we nederig zijn. De westerse mens moet zich laven aan deze filosofie.

Personen met psychiatrische problemen zijn bij wijze van spreken seismografen van wat er in onze maatschappij leeft. De klinische praktijk toont dat eenzaamheid meer en meer een probleem is. Personen in psychische nood voelen dit veel sterker aan dan de ‘normale’ mens maar uiteindelijk is het een algemeen menselijk probleem. Ieder van ons heeft er vroeger of later mee te maken. Wie het geluk heeft niet alleen te staan of wie bereid is zich in te bedden in een context van zinvolle contacten, hij of zij, vroeg of laat, … herleeft. Een belangrijke psychotherapeutische invalshoek, overgewaaid vanuit Finland, betrekt van bij de aanvang van de behandeling alle ‘belangrijke anderen’ van de hulpvrager. Dit is de ‘Open Dialogue’-benadering. De gunstige effecten laten zich lezen in hun publicaties over klinische casussen en hun goede cijfers die ze door resultaatsonderzoeken kunnen voorleggen.

Verbondenheid is een werkwoord.

Ten slotte, als de politiek per se een vertegenwoordiger voor deze materie wil, dan liefst geen ‘minister van Eenzaamheid’ – it’s lonely at the top – maar een ‘minister van Verbondenheid’.

 


VVP web • Leuvensesteenweg 517 • B-3070 Kortenberg • Tel: 02 758 08 14 • GSM: 0498 54 37 05 • Fax: 02 759 98 78 • info@vvp-online.be