Contact vvp

Nieuws

Vrijheidsbeperking is laatste redmiddel

30
sep

VVP-bestuurslid Joris Vandenberghe vertelt hoe vrijheidsbeperking steeds meer een uitzondering moet worden in de psychiatrie. Hij reageert daarmee op het verhaal van Brenda Froyen in Koppen

Brenda Froyen houdt ons een confronterende spiegel voor (inKoppen afgelopen donderdag en indS Weekblad, zaterdag 30 augustus). We worden stil van haar moed en pijn. We zijn onder de indruk hoe ze blijft zoeken naar nuance. Zo spreekt ze over haar herstel met goede psychiatrische hulp en over hulpverleners die ook hun redenen hadden. Vooral zijn we met haar verontwaardigd over wat ze als mensonterend beleefde: dagenlang vastgebonden, ondraaglijk eenzaam en met ontstellend weinig aandacht voor haar elementaire noden.

Tegelijk zijn we overtuigd van de goede intenties van haar hulpverleners. Maar als goede intenties averechts werken, dan moet de psychiatrie zich bezinnen. Dan moet het anders. Dit hervormingsproces is volop bezig, maar we hebben Brenda Froyen nodig om dit nog meer impuls te geven.

Dwang in de psychiatrie is tragisch. Het is vaak een traumatische ervaring voor patiënten, maar ook hulpverleners valt dit zwaar. Een collega zei het zo: 'Als je mensen als laatste redmiddel moet afzonderen of fixeren, kan je alleen maar denken: wat heb ik een rotjob.' Dit zijn voor ons de dieptepunten van wat in wezen de mooiste job is: mensen met psychische problemen samen met hun familie begeleiden naar herstel.

Om al die redenen staat reductie van vrijheidsbeperking de voorbije jaren hoog op onze agenda. Vele ziekenhuizen - ook het onze - hebben projecten om fixatie en afzondering te vermijden. Kwaliteitsindicatoren en richtlijnen worden op Vlaams en nationaal niveau ontwikkeld om vrijheidsbeperking te vermijden of heel zorgvuldig te gebruiken. De sector bracht de pijnpunten van gedwongen opnames in kaart en formuleert een advies voor bijsturing, met onder andere een grondigere psychiatrische evaluatie vooraleer gedwongen opname mogelijk is. Deze initiatieven sluiten aan bij wat Brenda Froyen aankaart. We willen haar mee aan tafel uitnodigen.

Vrijheidsbeperking vermijden kadert in een veel bredere hervorming die de persoon, zijn noden, wensen en relaties centraal stelt, en niet de aandoening. Het is een hervorming die mensen met psychische problemen op hun sterktes aanspreekt en die de patiënt zo veel mogelijk verantwoordelijkheid geeft in en met zijn omgeving, buiten het ziekenhuis. Die ook zorg op maat biedt, mee aangestuurd door de patiënt en zijn familie en die de autonomie van de patiënt respecteert en versterkt. Dit is de psychiatrie van morgen, die vandaag op meer en meer plaatsen vorm krijgt.

Soms ondermijnt een psychiatrische aandoening het denken van een patiënt echter tijdelijk zo sterk, dat samenwerken niet meer lukt. Ook dan blijven we aansluiting zoeken bij wat de patiënt wenst, bijvoorbeeld hulp om beter te slapen of zich rustiger of minder angstig te voelen. Maar wat doen we als we iemand die zichzelf verliest en in gevaar brengt, niet kunnen bereiken? Zorgvuldig afwegen, overleggen met alle betrokkenen, om soms als laatste redmiddel over te gaan tot vrijheidsbeperking. In dergelijke omstandigheden kan goede zorg betekenen: het even overnemen en de patiënt tegen zijn aandoening beschermen op een menselijke manier.

Vrijheidsbeperking moet zo min mogelijk, zo kort mogelijk, in verhouding met het gevaar en binnen een juridisch en zorgethisch kader, met continue kritische evaluatie door alle betrokkenen. Zijn we creatief genoeg geweest om alternatieven te zoeken? Durven we nog verantwoorde risico's te nemen? Houden we er voldoende rekening mee dat vrijheidsbeperking meer kwaad kan dan goed? Hebben we als samenleving voldoende geïnvesteerd in een warme, laagdrempelige en vrijwillige psychiatrie? In preventie en vroeginterventie? In alternatieven voor dwang? We hebben Brenda Froyen nodig om deze lastige vragen te stellen aan ons en de politiek. Alternatieven voor vrijheidsbeperking kosten vaak meer. 1-op-1-zorg zou de standaard moeten zijn voor een dergelijke intensieve behandeling. Is de samenleving bereid hierin te investeren?

Tot slot: de verwachtingen van de samenleving zijn vaak tegenstrijdig. Het ene moment is het een schande dat iemand niet gedwongen werd opgenomen; even later dat de psychiatrie zoveel dwang gebruikt. Alleen met de hulp van Brenda Froyen en andere ervaringsdeskundigen - want ze staat niet alleen - vinden we hierin een evenwicht en krijgt de psychiatrie van morgen vorm. We zijn het aan hen verplicht.

De auteur schrijft deze bijdrage namens Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven.

@corelio. Verscheen op maandag 29/9/2014 in De Standaard

Momenteel werkt de VVP mee aan een nieuwe richtlijn rond gebruik van dwang- en drangmaatregelen in de psychiatrie.  

VVP web • Leuvensesteenweg 517 • B-3070 Kortenberg • Tel: 02 758 08 14 • GSM: 0498 54 37 05 • Fax: 02 759 98 78 • info@vvp-online.be